Help! Er zitten Fransen in de tuin
In de lente van 2021 kreeg ik een hoekje van de tuin toegewezen om wat plantjes te zaaien én om een insectenhotel op te hangen. Ik was mooi op tijd, want nog voordat de zomer goed en wel begonnen was, hadden de eerste bewoners zich al gemeld: rosse metselbijen. Ze vlogen enthousiast af en aan, de gaatjes raakten snel gevuld, het hotel was een groot succes.
Tot ik op een dag iets veel groters zag vliegen. Slanker dan een gewone wesp, maar duidelijk een maatje groter. Na een snelle check met ObsIdentify bleek het te gaan om de Franse veldwesp, een soort waar ik nog niet eerder van had gehoord. Elegant, felgekleurd, met lange bungelende poten tijdens het vliegen, een opvallende verschijning. In 2021 leek het nog om een enkele verdwaalde bezoeker te gaan, maar twee jaar later, in 2023, ontdekte ik een complete kolonie in mijn insectenhotel. Door een gleuf kon je de kunstige papieren raten precies zien zitten en ik werd nieuwsgierig aangekeken door zeker acht paar ogen. Zodra ik dichterbij kwam, doken ze schuw terug in de schaduw. Niet bepaald het gedrag dat je van zo’n indrukwekkende wesp zou verwachten.
Omdat de metselbijgaatjes ondertussen bijna vol waren, hing ik een tweede hotel op. Ook dit werd binnen de kortste keren gevonden, niet alleen door de rosse metselbijen, maar ook door de Franse veldwespen. En ja, dan zit je ineens met twee wespennesten in je tuin. Gelukkig zag niemand het als een probleem, maar werd juist de mooiheid ervan gezien. Ze deden niemand kwaad, waren fascinerend om te bekijken en bleken eerder schuw dan vervelend.
Inmiddels is het een tijd verder en de Franse veldwespen zijn er nog steeds. Sterker nog, ze hebben uitgebreid. Ook een nieuw vogelhuisje is in gebruik genomen, wat mooi is voor de observatie, al zullen vogels zich er voorlopig wel niet meer nestelen. Eerder heb ik een nieuwe lens aangeschaft om eindelijk eens goede foto's van deze soort te maken. Makkelijk was dat niet, want ze blijven op hun hoede. Maar met veel geduld en tijd heb ik ze prachtig kunnen vastleggen. Door al dat observeren raakte ik steeds meer gefascineerd door deze soort. Ik wilde weten: wat zijn dit eigenlijk voor dieren?
De Franse veldwesp, Polistes dominula, is een sociale wespensoort die voornamelijk in het Middellandse Zeegebied voorkomt. Dankzij het warmere klimaat heeft ze zich de afgelopen jaren steeds verder noordwaarts verspreid. Inmiddels is ze ook in Nederland een vaste gast, vooral in stedelijke gebieden en tuinen met zonnige, beschutte plekjes. Ze voelt zich thuis in oude muren, onder dakranden, in holle stengels of, zoals bij mij, in insectenhotels en vogelhuisjes.
In tegenstelling tot de bekende ‘gewone wesp’ bouwt de Franse veldwesp geen gesloten bolvormig nest, maar een open ratenstructuur van gekauwde plantenvezels, vermengd met speeksel. Het resultaat is een papierachtig nestje, vaak hangend aan een klein steeltje. De kolonies zijn bescheiden van omvang, meestal tussen de twintig en honderd individuen. Ze worden in het voorjaar gesticht door een bevruchte koningin die de winter heeft overleefd. Soms werken meerdere koninginnen samen aan een nest, maar doorgaans is er één dominante leider.
Volwassen Franse veldwespen leven van nectar, honingdauw en rijp fruit. Ze hebben een voorkeur voor zoetigheid, maar voor hun larven jagen ze actief op kleine insecten zoals vliegen, rupsen en bladwesplarven. Daarmee leveren ze ook een waardevolle bijdrage aan het natuurlijk evenwicht in de tuin. De larven worden gevoed met fijngekauwde prooien totdat ze verpoppen tot volwassen wespen, een proces dat zo’n drie tot vier weken duurt.
Opvallend is hun gedrag ten opzichte van mensen. Hoewel ze er imposant uitzien, zijn Franse veldwespen juist opvallend terughoudend. Ze vallen zelden lastig en steken (mij) vrijwel nooit, tenzij het nest direct wordt bedreigd. Wie rustig blijft, kan ze van dichtbij observeren zonder problemen. Het zijn sociale, slimme dieren die met elkaar communiceren via geuren en lichaamstaal en die nauw samenwerken om hun kolonie draaiende te houden.
Wat begon als een nieuwsgierige blik op een insectenhotel, is voor mij uitgegroeid tot een kleine passie. De Franse veldwesp heeft me laten zien dat je vaak verder moet kijken dan een vervelende dier die kan je bijvoorbeeld kan steken. Juist het bewonderingswaardige zit verborgen in de kleinste, minst verwachte dieren. Waar anderen een wesp zien, zie ik nu een bouwer, een jager, een zorgzame verzorger, en vooral: een wonderlijk stukje natuur in mijn eigen achtertuin.
