Fochteloo enzo
Bekijk hier de reis die ik met een vriend maakte in het voorjaar van 2023. Een tripje door Noord-Nederland, maar ons huisje bevond zich in het kleine dorpje Fochteloo. Tijdens deze trip lag de focus op het fotograferen van vogels.
Fochteloo
Op fietsafstand tussen twee gigantische natuurgebieden. Het Fochteloërveen en het Drents-Friese Wold. Hele verschillende gebieden, maar beide hebben hun eigen specialiteiten.
Fochteloërveen
Het Fochteloërveen, op de grens van Drenthe en Friesland, is een van de laatste grote hoogveengebieden van Nederland. Duizenden jaren geleden ontstond hier veen doordat plantenresten in het natte, zuurstofarme gebied nauwelijks verteerden. Veenmos speelde daarbij een belangrijke rol: het houdt water vast en vormt steeds nieuwe veenlagen.
Het Fochteloërveen is vooral bekend om zijn bijzondere vogels. De kraanvogel is misschien wel de bekendste bewoner en broedt hier sinds 2001 weer. Dat is de grootste target van deze trip!
Trompetterende kraanvogels
De Europese kraanvogel is een indrukwekkende vogel die met zijn lange poten, sierlijke hals en trompetachtige roep moeilijk te missen is. In het voorjaar keren kraanvogels terug naar hun broedgebieden in Europa.
Ook het Fochteloërveen is inmiddels een belangrijk broedgebied. Sinds 2001 broeden hier weer kraanvogels. Ze zoeken de rustige, natte delen van het veen op, waar ze veilig hun nest kunnen bouwen. In het voorjaar zijn de vogels op hun mooist. Met hun luide roep en bijzondere baltsdans zoeken ze een partner en versterken ze hun band.
Koe-koek koe-koek
Het Fochteloërveen is een paradijs voor de koekoek, voor de kleine vogels is het uitkijken voor de koekoek!
Roodborsttapuit
Reebok
Ook reeën voelen zich thuis in en rond het Fochteloërveen. Vooral langs de randen van het veengebied, waar open terrein overgaat in bos en struikgewas, zijn ze regelmatig te zien. In de vroege ochtend of tegen de avond komen reeën tevoorschijn om te grazen. Ze eten onder andere grassen, kruiden, jonge bladeren en knoppen. Hun rustige verschijning past prachtig bij het stille landschap van het veen.
Een nog zeldzamere broedvogel
Een bijzondere verschijning in en rond het Fochteloërveen is de roodhalsfuut. Deze kleine watervogel valt in het voorjaar op door zijn roodbruine hals en opvallende baltsroep. De roodhalsfuut broedt graag op rustige, ondiepe plassen met veel water- en oevervegetatie. Het nest is een drijvend platform van plantenmateriaal, vaak verscholen tussen de begroeiing. In 2024 werden in het Fochteloërveen twee territoria vastgesteld, beide met jongen.
De soort is in Nederland vrij zeldzaam en de aantallen kunnen van jaar tot jaar sterk wisselen. Juist daarom is het bijzonder om deze fraaie fuut in het Fochteloërveen te zien broeden!
Gelig gorsje
De geelgors is een kleurrijke zangvogel die je in het Fochteloërveen vooral aan de randen van het open veen kunt tegenkomen. Met zijn gele kop en borst is vooral het mannetje in het voorjaar goed herkenbaar. Geelgorzen houden van een afwisselend landschap met open terrein, struiken, gras en kleine bosjes. Daar zoeken ze hun voedsel en bouwen ze laag bij de grond hun nest. Het kenmerkende liedje klinkt als een kort, helder deuntje dat eindigt met een lange laatste noot.
Drents-Friese Wold
Het Drents-Friese Wold, op de grens van Drenthe en Friesland, is een van de grootste aaneengesloten natuurgebieden van Nederland. Het landschap is gevormd door de ijstijden en bestaat uit uitgestrekte bossen, heidevelden, beekdalen en zandverstuivingen.
De afwisseling van bos, heide en open zand maakt het gebied rijk aan vogels. Je kunt er onder andere de tapuit, boomleeuwerik en nachtzwaluw tegenkomen.
Het Drents-Friese Wold is een landschap van rust en ruimte, waar bos en zand elkaar afwisselen en de natuur nog alle ruimte krijgt.
De tapuit
De tapuit is een bijzondere verschijning op het Aekingerzand. Deze kleine zwart-witte vogel broedt op de open, zandige delen van het stuifzandgebied en zoekt daar op de grond naar insecten.
Het Aekingerzand is een van de laatste belangrijke broedgebieden voor de tapuit in het Nederlandse binnenland. Door het open karakter van het gebied en het herstel van het stuifzand zijn hier de afgelopen jaren weer mooie aantallen broedparen aanwezig geweest. Tapuiten broeden graag in konijnenholen, maar op het Aekingerzand maken ze ook gebruik van oude, langzaam wegrottende boomstronken. Omdat predatie door vossen een probleem kan zijn, worden nesten op het Aekingerzand beschermd. Dat heeft geholpen om meer jongen succesvol groot te laten worden.
Bijzonder is ook het kleurringonderzoek. Tapuiten worden voorzien van kleurringen, zodat onderzoekers individuele vogels kunnen herkennen en volgen. Zo krijgen ze inzicht in hun overleving, plaatstrouw en verplaatsingen. Het onderzoek op het Aekingerzand loopt al sinds 2007 en levert waardevolle informatie op over deze kwetsbare vogel.
Zangvogels uit het Wold
In het Drents-Friese Wold broeden veel bijzondere bos- en heidevogels. De kuifmees leeft vooral in naaldbossen, terwijl de boompieper graag langs bosranden en heide zit. De fitis en zwartkop zijn zomergasten die hun nesten bouwen in struiken en dicht groen. De gekraagde roodstaart broedt vooral in oudere bossen met geschikte nestholtes.
Kuifmees
Boompieper
Fitis
Zwartkop
Gekraagde roodstaart
Zuidlaardermeergebied
Het Zuidlaardermeer ligt op de grens van Drenthe en Groningen, aan de rand van de Hondsrug. Het is een natuurlijk, ondiep meer, omringd door rietlanden, moerassen, graslanden en veenweiden. Samen vormen ze een open en waterrijk landschap. Het Zuidlaardermeer is daarmee een prachtig voorbeeld van een Nederlands laagveen- en moeraslandschap, waar water, riet en graslanden samen een belangrijk leefgebied voor vogels vormen.
Het gebied is vooral bekend om zijn grote rijkdom aan vogels. In het riet broeden onder andere de roerdomp, rietzanger en porseleinhoen. De omliggende polders zijn belangrijk voor weidevogels. In het rondom het water broeden de geoorde fuut en de witwangstern.
Witwangstern
De witwangstern is een van de meest bijzondere broedvogels van het Zuidlaardermeergebied. Sinds 2012 broedt deze zeldzame moerasvogel hier vrijwel jaarlijks, in kleine kolonies. De komst van de witwangstern laat mooi zien hoe belangrijk de nieuwe, natte natuur rond het Zuidlaardermeer is. Het gebied is inmiddels een van de belangrijkste plekken in Nederland voor deze bijzondere stern.
De vogels bouwen hun nesten tussen drijvende waterplanten in de ondiepe, natte polders. Ze jagen boven het water op insecten en kleine waterdieren. In het najaar trekken ze weg richting Zuid-Europa en Afrika.
Geen roodborst, maar een blauwborst
Deze fantastisch prachtige zangvogel hoor je sneller dan dat je 'm ziet. Deze liet zich gigantisch mooi zien! Het zuidlaardermeergebied is door de hoeveelheid riet, jonge vegetatie en ruige oevers een paradijs voor de blauwborst!
Boerenzwaluw
Ook de boerenzwaluw doet het hier erg goed! We kwamen 2 exemplaren tegen die niet schuw waren.
De fuut met oren
De geoorde fuut is een kleine, opvallende watervogel die graag leeft op ondiepe, rustige plassen met veel water- en oevervegetatie. Het Zuidlaardermeergebied is een belangrijk broedgebied voor deze fuut. In het voorjaar is het mannetje prachtig op kleur, met een zwarte kop, goudgele oorpluimen en kastanjebruine flanken. Het nest is een klein drijvend platform tussen de waterplanten. De geoorde fuut duikt naar insecten, larven en kleine waterdieren.
Een geel kwikkend staartje
De allerkleinste meeuw van Nederland
De dwergmeeuw is een kleine en sierlijke meeuw die je soms boven het Zuidlaardermeer kunt zien. Vooral tijdens de voorjaarstrek, wanneer vogels vanuit hun broedgebieden naar het noorden trekken, kunnen ze hier opduiken. Met zijn lichte vleugels en kleine formaat lijkt hij tijdens de vlucht bijna op een stern. De zwarte ondervleugel maakt deze soort nog extra herkenbaar. De dwergmeeuw jaagt vooral op insecten die hij van het wateroppervlak pikt.
Noord-Nederland
In deze vakantie heb ik kennis mogen maken met deze hele grote natuurgebieden. Dat is zo goed bevallen dat het zeker niet de laatste keer dat ik er ga komen. Ruim twee jaar later heb ik de gebieden weer bezocht. Nu met een andere insteek en veel meer kennis.
Bekijk de foto's die ik toen gemaakt heb: